نکات کاربردی عایقکاری حرارتی و روشهای اجرای آن

نکات کاربردی عایقکاری حرارتی و روشهای اجرای آن

عایقکاری حرارتی (گرمابندی)

 آیین نامه ها و مقررات ساختمانی هر کشور از جمله ایران ، تأمین شرایط آسایش حرارتی در فضاهای گوناگون زیست و کار را به صور اجباری و اختیاری مقرر داشتهاند. درجه حرارت فضای داخلی ساختمان از عوامل مهم در تأمین آسایش حرارتی است . از آنجا که درجه حرارت محیط خارج ساختمان در فصول مختلف سال و ساعات شبانه روز دائماً در تغییر است و بین فضاهای داخلی و محیط خارج تبادل حرارتی از راه های گوناگون صورت میگیرد، فضای داخلی کم و بیش تحت تأثیر تغییرات درجه حرارت محیط قرار میگیرد.

برای ثابت نگه داشتن درجه حرارت داخل ساختمان در دامنه تغییرات مجاز، در فصول سرد به گرمایش و در اوقات گرم به سرمایش نیاز است. گرمایش و سرمایش، هرکدام به نوعی مستلزم مصرف انرژی هستند که علاوه بر از دست رفتن ذخایر تجدید نشدنی انرژی، سبب آلودگی محیط زیست میشوند.

به این ترتیب نقش عایقکاری حرارتی ساختمانها در جهان امروز که در آن توجه فوق العاده ای به حفظ منابع انرژی و کاهش آلودگی محیط میشود، روشن میگردد. تبادل گرما از راه هدایت به وسیله پوسته خارجی ساختمان و از طریق تهویه انجام میگیرد . در این نوشته از نحوه عایقکاری حرارتی و جلوگیری از نشت هوا از درزها و ترک های پوسته ساختمان بحث میشود.

 

  • راههای فرار گرما

راههای فرار گرما از ساختمان عبارتند از: زیرزمینها، کفها، دیوارها، بامها، درهای خارجی و پنجره ها. علاوه بر این وزش باد سبب ایجاد فشار مثبت یا منفی در اطراف ساختمان و در نتیجه عبور هوا از میان ترکها و درزهای موجود در پوسته ساختمان میگردد.

 

  • زیرزمینها

 در صورتی که زیرزمین ساختمان عایقبندی حرارتی نشده باشد، تبادل حرارتی در آن صورت خواهد پذیرفت. درهای خارجی، پنجرهها و دیوارهای اطراف زیرزمین به ویژه قسمتهایی که در تماس با محیط خارج ساختمان هستند، راههای فرار گرما از زیرزمین به شمار میروند و از این طریق گرم ا به خارج نفوذ میکند. بسته به نوع خاک و شرایط آب و هوایی منطقه، قسمتی از دیوارهای اطراف زیرزمین به عمق حدود ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر از کف محوطه نیز سهم عمدهای در اتلاف گرمای زیرزمین دارند . به تدریج که عمق زیرزمین زیاد میشود، گریز گرما از دیوارهای اطراف به واسطه وجود خاک کم میشود، ولی باز هم دیوارها و کف زیرزمین گرما را از خود عبور میدهند . به این ترتیب از طریق زیرزمین مقدار معتنابهی از گرمای ساختمان به هدر میرود. بدیهی است هرچه طبقات بالای زیرزمین بهتر گرمابندی شده باشند ، سهم اتلاف انرژی از طریق زیرزمین عایق نشده بیشتر خواهد بود و حتی ممکن است در ساختمانی یک طبقه، به ۳۳ % نیز برسد.

 

  • کفها

در کف زیرزمینها و طبقه همکف معمولاً بتن ریزی بر روی قلوه سنگ انجام میشود که خود نوعی عایق حرارتی محسوب میشود و نیازی به عایقکاری اضافی نیست . زمین به مقدار زیادی از گریز گرما جلوگیری میکند و بیشترین مقدار گریز در محل برخورد کف با دیوارهای خارجی است. سقف هایی که از زیر با هوای آزاد در تماس هستند (مانند سقف پارکینگها، محل بازی کودکان و پیش آمدگی سقف در خیابان) و برای طبقه بالا کف معلق محسوب میشوند، عاملی برای تبادل حرارتی به حساب می آیند و باید عایقکاری شوند.

 

  • دیوارهای خارجی

دیوارهای خارجی نازک سهم عمده ای در گریز گرما دارند ، این دیوارها چنانچه در معرض باد قرار گیرند، گرمای بیشتری را تلف میکنند. مقدار گریز گرما از دیوارهای خارجی ساختمان بسته به جنس و ضخامت دیوارها و نیز تعداد طبقات ساختمان متغیر است و در ساختمان دو طبقه با زیرزمین ممکن است تا ۳۰ درصد نیز برسد.

عایق حرارتی و صوتی دیوار

 

  • بامها

بامها نیز همانند دیوارهای خارجی بخشی از پوسته به حساب می آیند و بسته به جنس مصالح مصرفی، ضخامت، شکل و تعداد طبقات ساختمان، مقدار گریز گرما در آنها تغییر میکند، این مقدار در ساختمان یک طبقه با زیرزمین میتواند تا ۱۷ درصد هم برسد.

 

  • درهای خارجی و پنجره ها

درهای خارجی و پنجره ها، به ویژه اگر درزبندی نشده باشند، سهم عمدهای را در اتلاف گرما بر عهده دارند. درها و پنجره های فلزی بیش از انواع چوبی و پلاستیکی گرما را هدایت میکنند ، همچنین پنجره های تک شیشه بیش از پنجرههای چند شیشه ای، هادی گرما هستند.

 

 درزها و ترکهای ساختمان اختلاف فشار داخل ساختمان و محیط خارج، جابه جایی هوا و نشت آن را ایجاب مینماید . بخشی از هوای داخل ساختمان به علت گرم شدن به سمت بالا حرکت کرده و قسمتی از آن از راه تهویه طبیعی به خارج نفوذ میکند، در نتیجه هوای قسمت پایین که سردتر است نسبت به هوای بیرون دارای فشار منفی شده و هوای سرد از منافذ ریز به داخل ساختمان وارد میشود.

 

وزش باد نیز به نحوی دیگر به ایجاد فشار مثبت و منفی در اطراف ساختمان کمک کرده و باعث نفوذ هوای سرد به داخل ساختمان و خروج هوای گرم از آن میگردد.  قسمتهایی از ساختمان که به این امر کمک میکنند شامل : درها و پنجرههای هوابندی نشده و لق، دریچه های دسترسی به سقف کاذب و بام، کانال های تهویه و دیگر تأسیسات، دودکشها ی ساختمانی و نظایر آن میباشد. این نقاط ضعف در فصول سرد که گرمایش انجام میشود، در ساختمانهای معمولی در هر یک تا دو ساعت، باعث تعویض کامل هوای ساختمان میگردند و بدیهی است گرم کردن هوای سردی که به ساختمان وارد میشود، مستلزم صرف انرژی و هزینه است

 

  • اجرای عایق حرارتی چگونه است؟

در اجرای عایق حرارتی نکاتی به شرح زیر باید رعایت گردند:

  • در مکانهای مرطوب باید از مصرف مصالح نمکش مانند پشم چوب و خرده کاغذ پرهیز کرد و در صورت اجبار آنها را با یک لایه نمبند محافظت نمود.
  • در نقاطی که امکان آتش سوزی وجود دارد، مصرف مصالح قابل احتراق ممنوع است. برخی از این مصالح را میتوان با مواد ضد آتش غیرخورنده (مانند پشم چوب و خرده کاغذ) آغشته کرد و به مصرف رساند.
  • باید توجه داشت که پیوستگی عایق و قشر نمبند آن حفظ شود.
  • چنانچه عایق قطعهای در دو یا چند لایه اجرا شود ، جهت قرار گرفتن عایق در هر لایه باید عمود بر لایه قبلی باشد. عایقهای انباشته معمولاً برای سقفها مناسبند .
  • در موقع مصرف باید حتی الامکان سطح صاف و ضخامت یکنواختی از آنها به وجود آید.
  • عایقهای نرم در انواع پتویی، قطعهای، توپی و انباشته را باید به صورت پف کرده به مصرف رساند و از فشرده شدن آنها جلوگیری کرد، زیرا از کیفیت آنها کاسته میشود.
  • در مناطق مرطوب و مکانهایی که امکان نفوذ رطوبت وجود دارد، باید سطح مجاور عایق به خوبی تهویه شود تا امکان تعریق و تجمع آب تقلیل یابد.
  • روی سطوح ورقهای پلی استایرین نباید رنگ روغنی به کار رود، زیرا خطر آتش سوزی افزایش پیدا میکند. سطح این قبیل مصالح باید به صورت طبیعی باقی بماند و در صورتی که رنگ آمیزی آن لازم شود با یک لایه رنگ متخلخل یا ماده ای که اشتعال را به تأخیر اندازد، پوشانده شود.

 

  • نحوه اجرای عایق حرارتی

 نحوه اجرای عایق حرارتی در قسمتهای مختلف ساختمان به شرح زیر است:

  • عایقکاری حرارتی دیوارهای زیرزمین:

دیوارهای زیرزمین را میتوان از بیرون یا داخل گرمابندی کرد، گرمابندی از خارج سهلتر است، ضمناً دیوارها و شالوده آنها نیز از یخزدگی مصون میمانند . در این حالت باید از صفحات پلی استایرین از نوع آببند استفاده شود. عایق دیوارهایی که از زمین بیرون میمانند، باید در برابر ضربه و آتش سوزی محافظت شوند، برای این منظور میتوان از تخته های چند لا که به آنها مواد مناسب تزریق شده، استفاده کرد و روی آنها را با تور سیمی یا رابیتس و اندود سیمانی پوشاند و برای جلوگیری ا ز نفوذ رطوبت از بالا با ورق فلزی نظیر مس یا فولاد گالوانیزه، برجستگی عایق و قشر محافظ آن را پوشاند ، لبه زیرین قشر عایق و پوششهای آن بر روی خاک اطراف زیرزمین قرار داده میشود . در صورتی که عایقکاری صحیحتری موردنظر باشد، بهتر است در محل برخورد سقف و دیوار نیز عایق دیوار بر روی سقف برگردانده شود.

صفحات عایق در قسمت پایین دیوار در نقاط سردسیر، باید به سمت خارج بر روی شالوده برگردانده شوند. بدیهی است در صورتی که شالوده ساختمان پایینتر از خط تراز یخزدگی اجرا شود ، نیاز به این عمل نیست.             

     چنانچه در نظر باشد از زیرزمین به عنوان محل زیست و کار استفاده شود، گرمابندی از داخل راه حل مناسبی است، گرچه در بعضی مناطق عایقکاری بخشی از دیوار مورد نیاز است ولی بهتر است گرمابندی کامل دیوارها از داخل به صورت یکپارچه انجام شود ، زیرا عایقکاری قسمتهای بالای دیوار، تنها از گریز گرما در قسمتهای بالا جلوگیری میکند و گرما از قسمتهای زیرین دیوار به زمین اطراف راه مییابد. در صورتی که برای عایقکاری داخلی از صفحات پلی استایرین سخت استفاده شده باشد، برای جلوگیری از بروز آتشسوزی باید روی آن را با تخته گچی پوشاند.

دیوارهای زیرزمین هنگامی گرمابندی کامل میشوند که صفحات عایق، تمام ارتفاع دیوار را بپوشاند، در این صورت باید قبل از نصب صفحات عایق ، دیوار را نمبندی کرد. نمبندی را میتوان با یک ورقه پلیاتیلن یا پوشش متعارف دیگری انجام داد ولی لایه نمبند را نباید از تراز کف محوطه به بالا انجام داد و باید راهی برای گریز رطوبتی که اجباراً محبوس شده ، از بالای دیوار وجود داشته باشد. لایه نمبند در محل برخورد با کف، باید به داخل زیرزمین برگردانده شود تا از ورود هوای حاوی بخار به پشت صفحات عایق حرارتی ممانعت به عمل آید و از تعریق و یخ زدن احتمالی آن پیشگیری شود. صفحات عایق حرارتی بهتر است در محل کف نیز به عرض ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر برگردانده شوند.

 

  • عایقکاری حرارتی کفها

کف زیرزمینها و طبقه همکف در قسمت وسط معمولاً نیازی به گرمابندی ندارند ولی در صورت لزوم، گرمابندی همانند عایقکاری پیرامون، به نحوی که در بالا اشاره شد، با صفحات پلی استایرین انجام میشود. عایقکاری حرارتی کفهای طبقاتی که از زیر در مجاورت هوا قرار دارند ، با مصالحی نظیر( پشم معدنی یا پشم شیشه و پشم سرباره)، از زیر به آسانی میتواند انجام شود.

چنانچه عایق دارای لایه نمبند باشد یا بخواهند آن را نمبندی کنند، این لایه باید چسبیده به زیر سقف یعنی در سمت گرم عایق قرار گیرد . سمتی از عایق را که در معرض دید قرار میگیرد ، میتوان با مصالحی از قبیل تور سیمی یا رابیتس پوشاند و روی آن را با ملات گچ یا سیمان اندود کرد.

 

  • عایقکاری حرارتی دیوارهای خارجی

 عملیترین و کم هزینه ترین راه برای عایقکاری دیوارهای خارجی، ساختن دیوار به صورت دو لایه با ایجاد فاصله هوایی بین آنها است که در این صورت برای ارتباط بین این دو لایه ، باید از مصالح عایقی گرما از یک لایه به لایه دیگر جلوگیری شود .

جنس لایه ها  نظیر پلاستیکها استفاده شود تا از پل زدن ممکن است از سنگ، آجر، بلوکهای بتنی توخالی و توپر، بتن سبک و سنگین و تخته های فیبری یا گچی باشند. به لحاظ سازه ای ممکن است دیوارها درون قابهایی قرار گیرند و یا مستقلاً و به طور مجزا چیده شوند. فاصله بین دو لایه ممکن است با هوا اشغال شود که در این صورت فاصله بهینه از ۲۰ تا ۵۰ میلیمتر خواهد بود.  برای برخورداری از گرمابندی بهتر میتوان این فاصله را با لایهای از عایق حرارتی پر کرد . عرض قطعات عایق را باید قدری بزرگتر از محل آن برید تا در موقع نصب ، جای خالی را کاملاً پر کند.

  • قبل از انجام عایقکاری حرارتی باید مطمئن شد که تمامی تأسیسات ساختمان از قبیل لوله ها، سیمها و کلید و پریز در جای خود نصب و عایق شده باشند، زیرا در غیر این صورت ممکن است لوله های آب سرد در مواقع یخبندان بترکند یا هوا از اطراف محل کلید و پریزها به داخل ساختمان نفوذ کند .

 

منبع : نشریه ۵۵ و دیگر منابع معتبر

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *